گاهاً اخبار روز رو که میبینی و می‌شنوی؛ میگن بورس بالا رفته. شاخص بورس رکورد زده و …
یا اینکه یک دوستی داشتم، اومد و تعریف کرد که، اره فلان سهمُ خریدم، خوب بالا رفت و سود کردم. شما هم با خودتون گفتین خب من چرا این کارو نکنم…این شد داستان ورود خیلی از ماها به بورس.

دلایل وارد شدنمون به بورس تو این دوره اخیر به کسی پوشیده نیست. اوضاع این چند سال طوری شده که همه، یک جورهایی “آشنا به مسائل اقتصادی“، بار اومدن. ورود به بورس تو این مدت اخیر، نه از جنبه فرهنگ سرمایه‌گذاری، بلکه بیشتر بخاطر جلوگیری از بی‌ارزش شدن دارایی بوده، خب حقم داشتن. حرف‌های من به این معنی نیست که این ورود نقدینگی به بورس موندگار میشه. چرا که مشکلات مربوط به فرهنگ سرمایه گذاری و مشکلات پایه ای اقتصاد کشور باعث رونق این روزهای بورس شده.
اما موندن بلندمدت تو این بازار، نیاز به آموزش داره. تنوع مطالب و مباحث زیاده. اتفاقات زیادی توش می‌افته. بعضی مباحث رو باید با تجربه شخصی یاد گرفت و یسری چیزارم با آموزش.

بزرگی بازار الان نسبت به سال‌ها قبل مثلاً سال۹۲، شاید ده برابر شده. هم از نظر تعداد افرادی که وارد شدن و هم به نسبت حجم و ارزش معاملات روزانه. ضمن اینکه آمار سرچ کلمات کلیدی در گوگل ترندز و  رتبه سایت‌های بورسی از نظر بازدید در سایت الکسا هم این رو نشون میده. به طور مثال رتبه سایت tsetmc.com (سایت شرکت فناوری بورس) در روز نگارش این مطلب، در ایران ۲۸ ام هست یا رتبه چندتا کارگزاری اول بورسی، زیر ۱۰۰ رو نشون میده.
این‌ موارد توسعه و بزرگ شدن بازار رو یادآوری می‌کنن. به قول یکی از دوستام؛ پولدارا و سرمایه‌داران الان کشور، بیشتر از صنف ساخت و ساز بودن و هستن اما اینا جاشونو به بورسیا میدن و یک روزی سرمایه‌داران بزرگ کشور از این صنف خواهند بود.

فارغ ازین‌ها ابزارهای مختلفی تو بازار بورس هست که جدای از بحث گرفتن بازدهی و مقابله با تورم نیازه که با این بازار آشنا بشیم. مثلاً یبخشی از وام‌های مسکن، کاراش تو این بازار انجام میشه. اوراق مشارکت‌هایی که تو این بازار معامله میشن و یک روزی ممکنه خود ما بخوایم که وارد معاملاتشون بشیم. یا زعفرون و پسته‌ای که مستقیماً یک کشاورز میتونه رو تابلو بورس عرضه کنه.
یک زمانی مردم (یا به طور خاص خانم‌ها) پول اضافی که جمع میکردن باهاش خورد‌خورد میرفتن و طلا میخریدن اما مثلاً صندوق‌های سرمایه‌گذاری هم، یک همچین کارایی داشتن و دارن. عده‌ای که میدونستن میرفتن و رو این‌ها سرمایه‌گذاری می‌کردن.

یکبار دیگه من دلیل اصلی اینکه چرا بورس بازدهیش از همه بازارها بهتره رو میگم تا با خیال راحت‌تر و با دیدی بلندمدت‌تر به این بازار نه چندان بزرگ، ولی رو به رشد وارد بشیم.
بورس هم مثل طلا، دلار و …یک ابزار ضد تورم هست اما فرق‌هایی با بقیه بازارها داره. شما اگر برید دلار بخرید فقط به خاطر نوسانات و افزایش نرخ دلار هست که ممکنه سود کنین. ولی وقتی سهم یه شرکت خوب بورسی رو میخرین این شرکت علاوه بر اینکه قیمت سهامش بخاطر تورم یا افزایش دلار بالا میره (چون این شرکت دارایی‌های ثابتی مثل زمین، ساختمان، ماشین‌آلات و تجهیزات داره و ایناهم بالا میرن.) این شرکت سودساز هم هست. دلیل رشد بیشترش نسبت به بقیه بازارها، همینه. یعنی یک سودی از دل این شرکت داره بیرون میاد و قیمت سهامش رو رقیق‌تر میکنه که برای خریداران بعدی این عامل جذابیه. البته همه شرکت‌های بورسی لزوماً سودساز نیستن.

خب با این اوصاف دلیل همه گیر شدن بورس در این مدت، بیشتر استفاده از خاصیت ضدتورمیش هست.
با خودمون میگیم بجای اینکه پولمو تو بانک بزارم(بازار پول) که هرچند سال ی تورمی بیاد و بهش بخوره و خوردو خاکشیرش کنه، یا اینکه برم ی کالایی(بازار کالا) بخرم تا باهاش سود کنم و مشکل انبارکردن و مشتری پیدا کردن داشته باشم، برم و بذارم تو بورس(بازار سرمایه) که حداقل بتونم با تورم مقابله کرده باشم
پس با این حساب ما سه تا بازار داریم:

انواع بازار

بازار از نظر نوع دارایی‌ها هم تو ۲ تا دسته قرار میگیره:
الف- دارایی فیزیکی: دارایی هایی مثل: زمین، ساختمان و انواع کالا.
ب-دارایی مالی: دارایی‌های اسنادی مثل سهام و اوراق مشارکت، ارزها.

انواع دارایی

تاریخچه بورس:

اینکه از کجا شروع شده و تو ایران چجور شکل گرفته رو به صورت خلاصه میگم.
تاریخچه بورس به قرن پانزدهم میلادی برمی‌گرده، وقتی که بازرگانان و کسبه تو یکی از شهرهای بلژیک جلو در خونه شخصی به اسم «واندِر بورس» جمع می‌شدن و به خرید و فروش کالاها می‌پرداختن. بعدها  مکان‌هایی که مردم تو اونجا؛ خرید و فروش پول، كالا و اسناد مالي و تجاري انجام میدادن، به بورس ( معادل فارسیش بهابازار ) معروف شد.
اولین بورس اوراق بهادار جهان به صورت رسمی در اوایل قرن هفدهم میلادی در شهر آمستردام هلند تشکیل شد. اولین شرکتی هم که سهامش در این بورس معامله شد کمپانی هند شرقی بود.
فعالیت‌های بورس لندن هم تو قهوه‌خونه‌های این شهر و در اوایل قرن هجدهم میلادی شروع شد. در ادامه نیز بورس نیویورک در سال ۱۷۹۲ با امضای توافق نامه‌ای بین کارگزاران شروع به کار کرد اما به عنوان سومین بورس بزرگ در طول تاریخ در سال ۱۸۱۷ به صورت رسمی تاسیس شد.

تاریخچه بورس جهان

یکم دیگه از بورس آمریکا بگم چون زیاد ازش می‌شنویم. بازار بورس آمریکا در واقع از دوبازار تشکیل شده. بورس نیویورک و نزدک. یک چیزی مثل بازار بورس و فرابورس ما که البته در ادامه فرق بین این دوتارم میگم. این دوتا بازار، ماهیتاً کارشون یکیه ولی در جزییات یه تفاوت‌هایی باهم دارن.
مقر اصلی تعدادی از مهمترین بورس‌های جهان به خصوص بورس نیویورک در خیابان وال استریت (wall street)، در محله منهتن نیویورکِ. دلیل نام‌گذاری وال استریت در واقع ساخت دیوار توسط استعمارگران هلندی برای جلوگیری از حملات سرخ‌پوستان و دزدان دریایی در این منطقه بوده. در حال حاضر هم معتبرترین بورس جهان، بورس نیویورک با نماد (NYSE (NewYork Stock Exchange است. شاخص اصلی این بورس داوجونز (DowJones) نام داره. بورس نیویورک از نظر حجم سرمایه‌گذاری و معاملات بزرگترین بورس دنیاست.wall-street
بازار بورس نزدک (NASDAQ) هم به عنوان بزرگترین بازار معاملات خرد سهام آمریکا توسط انجمن ملی معامله‌گران اوراق بهادار بورس نیویورک در سال ۱۹۷۱ آغاز به کار کرده. ۳۲۰۰ تا شرکت تو این بازار حضور دارن. یکی از شاخص های اصلی این بازار هم شاخص نزدک۱۰۰ هست. این شاخص نمایانگره وضعیت ۱۰۰ شرکت غیرمالی که در بورس نزدک وجود دارن،هست.
این رو هم بگم که، شاخص در واقع یک نشانگر یا نماگریه که به صورت عددی وضعیت کلی بورس و روند رشد و یا افت این بازار رو نشون می‌ده.

یکی از فرق‌های نزدک و نیویورک تو اندازه شرکت‌هاس. شرکتهای کوچیکتر بیشتر تو بازار نزدک پذیرش میشن. شرکتهای حوزه تکنولوژی مثل آمازون و گوگل و اپل هم تو نزدکن. اما اینا الان جزو شرکت‌های غول محسوب میشن. دلیلشم اینه که زمان ورودشون به بورس جزو شرکت‌های خیلی کوچیک بودن، سرمایشون کم بوده ولی بعدها بزرگ شدن. کارمزد معاملات تو بازار نزدک هم کمتر از نیویورکه. نمونه شرکت‌هایی که تو بورس نیویورک و نزدک هستن رو به تفکیک تو عکس زیر میبینین.

بورس آمریکا

بورس‌ لندن، بورس توکیو (TYO)، بورس فرانکفورت و بورس پاریس از دیگر بورس‌های معتبر و مهم دنیان که نقش بزرگی در اقتصاد جهان دارن.

تشکیل بورس در ایران

ایده‌ی اولیه‌ی ایجاد بورس تو ایران به سال ۱۳۱۵ برمی‌گرده که به درخواست دولت ایران، شخصی بلژیکی به اسم “وان لوترفلد” درباره  تشکیل بورس اوراق بهادار در ایران بررسی‌هایی انجام می‌ده و طرح قانونی تأسیس و اساسنامه اون رو نیز تهیه می‌کنه.
به علت نامساعد بودن شرایط  ایجاد بورس و وقوع جنگ جهانی دوم، تمام کارهای انجام شده متوقف می‌شه و ۲۵ سال به تأخیر می‌افته. در سال ۱۳۴۱ كميسيوني در وزارت بازرگاني تشكيل و موافقت‌‌نامه‌ اوليه تأسيس بورس سهام در اين كميسيون، تنظيم می‌شه.در اواخر همان سال، هيأتـي از بورس بروكسل به كشورمون میان. نحوه تأسیس و اداره بورس، تشکیلات و کیفیت تصدی دولت، کم و بیش مشخص میشه و چهار سال بعد یعنی در اردیبهشت سال  ۱۳۴۵ لایحه قانون بورس اوراق بهادار در مجلس شورای ملی به تصویب می‌رسه.

بالاخره بورس تهران از پانزدهم بهمن ۱۳۴۶، فعالیت خودش رو به‌ طور رسمی با پذیرش سهام بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران به عنوان بزرگترین مجتمع واحدهای تولیدی و اقتصادی اون زمان و بعدتر سهام شرکت نفت پارس، اوراق قرضه دولتی، اسناد خزانه و اوراق قرضه عباس‌آباد آغاز کرد. طی پانزده سال فعالیتش یعنی تا سال ۱۳۶۰ در مجموع سهام ۱۰۵ شرکت در بورس پذیرفته میشه.
از سال ۱۳۵۷ با بروز اعتصاب و تعطیلی واحدهای تولیدی و بازرگانی در جریان انقلاب، بورس تهران به‌ خاطر بی‌اعتمادی به دولت و وضع مالی شرکت‌ها، و فرار سرمایه با سقوط سهام و کاهش معاملات روبه‌رو میشه و به حالت نیمه‌تعطیل درمیاد.
در همین حین انقلاب، با ملی شدن بانکها، بیمه و یسری صنایع کشور، تعداد زیادی از بنگاه‌های اقتصادی پذیرفته‌شده در بورس از اون خارج میشن؛ و جالب‌تر اینکه دادوستد اوراق قرضه به دلیل داشتن بهره مشخص، ربوی تشخیص داده میشه؛
بنابراین به‌دلیل عواملی که بالا گفتیم و خود قضیه جنگ ایران و عراق، دادوستد سهام و اوراق قرضه در بورس تهران تا سال ۱۳۶۱ تقریباً متوقف میشه.

از سال ۱۳۶۲ تا سال ۱۳۶۸ بورس تهران رونق چندانی نداشته اما با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ سازمان ملل متحد از جانب ایران در تابستان ۱۳۶۷ و  تصویب قانون‌های دیگه ای مثل  قانون جدید مالیات‌های مستقیم و قانون مالیات تعاون ملی برای بازسازی در اواخر سال ۱۳۶۷ و مهم‌تر از اینا تصویب قانون برنامه پنج ساله اول توسعه اقتصادی، اندک رونقی به بورس تهران برمی‌گرده.

بورس ایران در طول مدت فعالیت خود فراز و فرودهای زیادی داشته اما يكي از مهم‌ترين تحولاتش، تأسيس قانون جديدي با عنوان ” قانون بازار اوراق بهادار” در اول آذر سال ۱۳۸۴ بوده  که زمینه توسعه بورس ایران را فراهم آورده. تو این قانون که پایه قوانین معاملاتیِ امروزِ بازار ماس، بخش نظارتي بورس از بخش‌هاي عملياتي اون تفكيك می‌شه، به اين معنا كه در سال ۱۳۸۵ سازمان بورس و اوراق بهادار، به عنوان نهاد نظارتي بورس تشكيل شد. سازمان بورس كه خودش تحت نظارت شورايي به اسم شوراي عالي بورس فعاليت مي‌كنه، وظايف متعددي داره كه يكي از مهم‌ترين وظايفش، تأسيس و نظارت بر عملكرد بورس‌هاي مختلفِ.

تاریخچه بورس ایران

فلسفه اصلی تشکیل بورس تامین مالی شرکت‌هاس. ولی در کنار این یسری دلایل جانبیِ دیگه‌ای هم داره

فلسفه شکل گیری بورس

بورس هم برای شرکت‌هایی که واردش میشن منافع داره، هم برای سهامداراش و هم برای دولت میتونه خیلی مفید باشه.

مزایای بورس

ساختار بازار سرمایه

ساختار بازار سرمایه

  وقتی وارد صنعت بورس می‌شیم، اسم شرکت‌های مختلفی رو می‌شنویم، بعضی‌ها نقش نظارتی دارند مثل سازمان. بعضی‌ها نقش اجرایی دارند مثل بورس‌ها(بورس، فرابورس، بورس کالا، بورس انرژی). بعضی‌های دیگه مثل کارگزاری‌ها واسطه بین خریدار و فروشنده هستن و زیرساخت‌های معاملاتی رو فراهم میکنن. بعضی‌ها مشاوره می‌دن. یکسری از شرکت‌های دیگه که به اسم شرکت تامین سرمایه میشناسیم واسطه های قدرتمندی در بازار سرمایه هستن که خدمات مالی متنوعی مانند فعالیت‌های کارگزاری، معامله‌گری، بازارگردانی، مشاوره، سبدگردانی، پذیره‌نویسی، تعهد پذیره‌نویسی، افزایش سرمایه و …رو انجام می دن. خلاصه که تو این صنف به انحا مختلف میشه کار کرد.

یه فرقیم بین شرکت بورس و شرکت فرابورس اینجا میگم که بدونین. این دوتا بورس ماهیتاً کارشون یکی هست ولی در جزییات شرکت‌هایی که تو هر بازار پذیرش میشن یک تفاوت‌هایی دارن.
جدول زیر تفاوت‌هاشونو آورده

فرق بورس و فرابورس

تو پست‌های بعدی از اصطلاحات رایج، مالی رفتاری، استراتژی‌های معاملاتی، موارد خاص و تخصصی که کاربردی هم باشه و به ما در فهم بیشتر بازار کمک کنه، بیشتر میگم.
نظر یا پیشنهادی داشتین حتماً حتماً تو قسمت دیدگاه‌ها مطرح کنین.

ادامه دارد…

منبع عکس‌ها:
www.emofid.com