سال ۹۱، کتاب ترجمه شده‌ای را با نام “دلو پر” از نمایشگاه کتاب خریده بودم. آن موقع‌ها نویسنده کتاب را نمی‌شناختم اما بعدها به واسطه علاقه‌ام به مباحث استعدادیابی، متوجه شدم  که آقای نویسنده خیلی کارهای بزرگ‌تری انجام داده‌اند. عمده کارهایشان مبتنی بر روانشناسی نقاط قوت و روانشانسی مثبت‌گرا بوده. یک تست استعدادسنجی را هم پایه‌گذاری کرده‌اند. آقای دونالد کلیفتون را پدر روانشناسی نقاط قوت می‌دانند.
این شخصیت بزرگ در سال ۲۰۰۳، بعد از نوشتن کتاب ارزشمندی که سعی کرده‌ام نکاتی از آن را در ادامه بیاورم، از دنیا رفته‌اند.

“دلو پر” (نام اصلی کتاب:How Full Is Your Bucket) کتابی است سبک و جم و جور. اصل مطلب کتاب، استفاده از استعاره ساده دلو و ملاقه می‌باشد و برمبنای نظریه روانشاسی مثبت نگاشته شده است.
هستند افرادی که به روانشناسی مثبت‌ خرده می‌گیرند و معتقدند زندگی فقط مثبت‌ها نیست. خوشبینی محض ما را در زندگی غافلگیر می‌کند. روانشناسی مثبت‌ به معنی فرار از مشکلات، چالش‌ها و شکست‌ها نیست. این موارد در زندگی  یکی پس از دیگری از راه می‌رسند. اما روانشناسی مثبت‌نگر راه غلبه بر این موارد را آسان‌تر می‌کند. به تعاملات بین افراد توجه می‌کند. باعث نمی‌شود منفی بافی کنیم یا برای حال خودمان تاسف بخوریم.

طبق استعاره “دلو و ملاقه” هر کدام از ما یک دلو و یک ملاقه نامرئی در وجودمان داریم. با این ملاقه می‌توانیم به دلوهای دیگران بیفزاییم یا از آن برداریم. دیگران نیز همین کار را می‌توانند با ما بکنند. پر کردن دلو از طریق انتقال احساس مثبت و تعامل مثبت می‌باشد. مادامی که حس خوبی را به کسی منتقل می‌کنیم دلو طرف مقابل را پر می‌کنیم و با دادن احساس منفی به هر طریقی دلو طرفمان خالی می‌شود.این دلو وقتی پر است احساس خوبی داریم و وقتی خالی است احساس بد.

نکته قابل تامل اینجاست؛ هر زمان که ملاقه مان را برای پر کردن دلو دیگران استفاده می‌کنیم (با اعمال و بیان مواردی که باعث بالا رفتن احساسات مثبت آنان می‌شود) دلو خود را نیز پر می‌کنیم.( شکر نعمت نعمتت افزون کند). اما با استفاده برعکس از ملاقه، یعنی خالی کردن دلو دیگران، با تضعیف روحیه، حرفی نابجا، گفتاری تهی و … دلو هر دو طرف خالی می‌شود و اراده و قوا را به تحلیل می‌‌برد.

پر کردن دلو دیگران می‌تواند در سازمان‌ها و شرکت‌ها به صورت تقدیر و تمجید بروز کند. از اهمیت تقدیر و تمجید این را هم بگویم که طبق گزارشات اداره کار آمریکا، مهمترین عامل ترک شغل عدم احساس قدردانی است.

در ادامه دو مثال جالب در زمینه تمرکز بر نقاط مثبت از همین کتاب نقل می‌کنم تا شما را بیشتر مجاب به مطالعه این کتاب و مقوله کرده باشم.

در یک پژوهش، بازخورد متفاوت در درس ریاضی به بچه‌های مدرسه‌‌ای را، مورد بررسی قرار دادند. شاگردان را به ۴ دسته تقسیم کردند.

  • شاگردان گروه اول را بخاطر موفقیت‌هایشان در مقابل دیدگان بقیه مورد تحسین قرار دادند.
  • شاگردان گروه دوم را به جهت ضعف درسی در مقابل دیدگان بقیه مورد نکوهش قرارد دادند.
  • گروه سوم که شاهد تمجید و تضعیف گروه اول بودند را نادیده گرفتند.
  • گروه چهارمی هم برای کنترل وجود داشت که بعد از اولین آزمون به کلاس دیگری منتقل شدند.نتیجه چه شد: شاگردان تحسین شده و نکوهش شده برای روز  بعد بهتر شدند. اما نتیجه از روزهای بعد، به شکل عجیبی تغییر یافت. شاگردان نکوهش شده دچار افت شدیدی در نمرات امتحانی شدند و کارایی آنان پس از ۳/۴ روز با شاگردان کاملاً نادیده شده برابر گشت. شاگردان تحسین شده پس از روز دوم به پیشرفت اساسی نایل شدند و تا آخر تحصیلاتشان ادامه یافت.
    کارایی گروه تحسین شده ۷۱ درصد. نکوهش شده ۱۹ درصد و نادیده شده ۵ درصد ارزیابی شد.

پژوهش دیگری که در همین کتاب آورده شده؛ بررسی نسبت جادویی تعامل مثبت و منفی در بین زوجین بود.
در این تحقیقات به این نتیجه رسیدند، زمانی که تعامل مثبت به منفی بین زوجین، به نسبت ۵ به۱ می‌رسد ازدواج‌ها به طور معناداری به سمت موفقیت پیش می‌رود. و در صورت نزدیک شدن این تعاملات به نسبت یک به یک، ازدواج ها بسوی طلاق سوق داده می‌شود.
این نسبت یک حد فوقانی نیز دارد که ۱۳ به ۱ است. ۱۳ تعامل مثبت در مقابل یک تعامل منفی. فرض کنید طرفین به شکل بسیار اغراق آمیزی شروع به تعریف، تمجید و دادن بازخورد مثبت به همدیگر بکنند. نسبت بالاتر از ۱۳ به یک می‌تواند وخامت ایجاد کند و رابطه را به سمنت منفی بودن سوق دهد که نتیجه آن خوشبینی دروغین است. تازه عروس و دادمادهایی که در این زمینه زیاده روی می‌کنند می‌تواند مثال خوبی در این زمینه باشد. بعضی از آنان در اوایل ازدواج، سعی می‌کنند، تعاملات مثبت زیاده از حدی، ولو تصنعی داشته باشند.
یک جاهایی نیاز هست تا احساسات منفی هم بروز داده شود، چرا که چشم پوشی کامل آن بار منفی دارد. اما تمرکز یافته‌ها بر روش‌های ازدیاد احساسات مثبت است.

ماحصل روانشناسی مثبت نگر یعنی “مطالعه بروی نقاط قوت افراد” بر آن شد که گروهی حرفه خود را وقف تجزیه و تحلیل تجربیات مثبت کنند. این شاخه از روانشناسی راهبردهای مختلفی را پیشنهاد می‌دهد تا از خالی شدن دلو‌ها خودداری کنیم. بخشش های غیر منتظره داشته باشیم و برنقاط قوت تکیه کنیم. با این کار تاثیر مثبت بسزایی بر طرف مقابل می‌گذاریم.
با جواب دادن به سوالاتی نظیر سوالات زیر می‌توان از میزان توانمندی خود در پر کردن دلو دیگران آگاه شد؛

  • طی ۲۴ ساعت گذشته کسی را کمک کرده‌ام؟
  • طی ۲۴ ساعت گذشته کسی را تشویق کرده‌ام؟
  • طی ۲۴ ساعت گذشته علاقمندی‌ام را به کسی ابراز کرده‌ام؟
  • در راه خوشحال کردن دیگران پیشرفت کرده‌ام؟
  • به کارهای با کیفیت همکارانم توجه نشان داده‌ام؟
  • با دیدن هر رفتار مناسب، تشویقی نثار آن می‌کنم؟
  • به صدا زدن هر یک از همکارانم با نامی که دوست دارند اهمیت می‌دهم؟
  • چند نفر را در ۲۴ ساعت گذشته شاد کرده‌ام؟
  • شما در زمینه روانشناسی مثبت نگر چه کار عمده ای انجام داده اید؟

و در گام مهم‌تر، برای پر کردن دلو دیگران سعی کنید این موارد را از آنها بپرسید یا به نحوی متوجه شوید.

  • دوست دارید با چه اسمی خوانده شوید؟
  • علایق شما چیست؟ سرگرمی یا هرچیز جالبی.
  • ترجیح می‌دهید تقدیر یا تشویق را از چه کسی دریافت کنید؟
  • چه نوع تقدی یا تشویق را می‌پسندید؟ تشویق عمومی، خصوصی، کتبی، لفظی و …
  • چه شکل تقدیری به شما انگیزه بیشتری می‌دهد؟تقدیرنامه، یک لقب خوب و مناسب، یک یادداشت پرمعنا، ایمیل یا  هر چیز دیگری
  • بزرگترین تقدیری که تاکنون دریافت کرده‌اید چیست؟

شما چه جواب های برای این سوالات دارید؟ در همین صفحه و در قسمت دیدگاه‌ها تایپ کنید.

روانشناسی نقاط قوت روانشناسی نقاط قوت